 |
|
| Neskaupstaður Country Park Textinn á þessari síðu er sá sami og birtist í útgefnum bæklingi um Fólkvang Neskaupstaðar. Ljósmyndir á þessari síðu tóku Hjörleifur Guttormsson og Kristín Ágústsdóttir SORRY THIS SITE
IS UNDER CONSTRUCTION Friðlýsing fólkvangsins
Walking routes and spots to visit Hagi A walk through Hagi is easy. On one hand there are inlets and off-shore cliffs, where waves break on shallows and rocks. Just off the coastline dark dikes of ancient magma withstand the ocean's erosive might, and contrast with the froth of the sea. On the other hand, cliffs tower over richly vegetated slopes. Due to erosive freezing, or possibly to breakers of bygone times, great boulders have loosened from the cliffs of Hagaklettar, forming Urðir, where they now lie here and there like buildings in a fantasy. Moss and lichens decorate their surfaces, while various ferns inhabit the sheltered niches between them where spiders can string their webs. Icelanders dug for peat up to the turn of the twentieth century and remains of the pits can still be seen near Urðir. Brytaskálar Overgrown ruins at Brytaskálar (Butler´s lodge) are considered the remains of old fishermen's huts, the fishermen having drawn their boats up onto the shore. In those days of tiny, unpowered boats, it was important to locate such landings as close to the fishing grounds as possible, even if conditions were unsafe. The source of the place name is unclear, though some think it indicates that the butler for the pastor at Skorrastaður may have supervised fishing here to obtain food for the parsonage. Páskahellir A tour of Páskahellir (Easter cave) is exciting. Stairs led down to the cave and you have a choice of either following the coast further out, and climbing back up to the marked trail, or retracing your steps. The small cave of Páskahellir was carved out by waves. Inside one sees smaller holes left by trees which were covered by lava about 12 million years ago. Outside the view is of beautiful pillow lava and a mighty dike and in rocks numerous crystal can be found. The view east to the peninsula Barðsneshorn is magnificent, dominated by the red rhyolite glow of Rauðubjörg. Marine animals are found in puddles, while Oysterplant decorates cliffs. During Easter morning sun is said to dance here. Tales tell of a nearby farmer who, one Easter, managed to steal the discared sealskin of a pretty sealgirl (half seal - half human) thus enslaving her to him. After bearing him seven children, she managed to retrieve her skin, enabling her to return to the sea, where she already had seven other children. However, the farmer later caught a bull from the sea, which his former wife supposedly sent him to improve his cattle. Hundsvík One can hike on from Páskahellir to Hundsvík and descend down to the inlet. There's a fabulous view over the bay, including Viðfjörður and Hellisfjörður to the SW. Nípan, with its sharp cliffs, gullies and, in early summer, its rushing streams, rises steeply above. One can continue as far as Nípustapi, though loose or falling rocks call for precaution. By way of Skálasnið or Klofasteinagjót One can hike upwards from Hagi through the passages of Skálasnið and Klofasteinagjót. Though both are fairly accessible, they are steep, so one must be careful. Flowers growing under the cliffs and on the beautiful slopes, such as Pyramidal Bugle and the Alpine Lady-fern invite the eye. Reaching the cliffs, one discovers other rare species, such as Pyramidal Saxifrage and White Mountain Saxifrage together with more common plants of open spaces. Take care not to disturb these species or their habitat. Following Hagaklettar One hike to recommend is: follow the edge of Hagaklettar then either continue up to Efri-Hálsar or down to Hagi through Skálasnið or Klofasteinagjót. Efri-Hálsar ends before Breiðarák at a vegetated cliff with a large boulder, called Þúfa, from which there's a fine view farther north along the mountain, or down to Hundsvík, Páskahellir and Hagi. Viðarhjalli Another hike leads up from Efri-Hálsar, through the opening Breiðasnið and onto the terrace Viðarhjalli. Actually, this terrace is rather steep, but has both rich plant life and a great view. In earlier times, goats grazed here along with the sheep. The stream Hálsalækur flows down from the terrace to Hagi. Nípukollur Only experienced mountain hikers should attempt Nípukollur. A fairly convinent, but rather steep route through the cliffs leads up west of the chasm formed by Stórilækur. Nípukollur offers a spectacular view, including Mjói-fjörður, Norðfjörður, and mountain peaks. A towering rock named Kerling used to stand in the area, but is believed to have crashed down about 1850. The tale says that Kerling was a troll under a curse, while the sea rock Einbúi in Mjóifjörður was her husband. Interestingly, they both fell and dissapeared at the same time. A nature reserve In the spring of 1971, the Nature Conservation Committee of Neskaup-staður proposed establishing a Country park from Stórilækur towards the ocean. Previously, a ban had been declared on quarrying rock at Haga-klettar and using the area as a rubbish dump at Hagi. After the town council and government agencies had expressed approval, the area became formally protected on November 29, 1972, the first of its sort in the entire country. In fact, not many Icelandic towns can boast of such an ideal area for preservation at their very doorstep. The scenery and view are magnificent, while flora, fauna and geology are varied, creating a haven for recreation, observation and instruction in the Icelandic countryside. Landscape and geology The name of the sheer cliff, Nípa, applies to the outmost mountain in the range separating Mjóifjörður and Norðfjörður. East of the peak Nípukollur (819 m), the ridge slopes NE down to 609 m, at which point a vertical face drops seawards to Flesjartangi. Lying along the entire eastern slope of Nípa, the protected area includes the shore and shallows into the sea. Nípa consists of basalt layers of different thickness, which incline inland. Therefore, terraces and ledges between the layers rise toward the outermost headland, while numerous volcanic dikes crisscross the whole. Place names include Hagi (meadow), for the lowermost terrace, Neðri- and Efri-Hálsar (hálsar=low ridges), Selhraun (sel= shepherd protected grazing land, hraun=rocky area), and Viðarhjalli (viðar=wood, hjalli=terrace), 250-300 m above sea level. In post glacial times, the terrace Hagi lay at shoreline. Evidence appears in the polished basalt cliffs, as well as the huge boulders at Urðir. At the current shoreline below Hagi and farther out beautiful eroded dikes withstand the ocean near the coast, while frequent caves or hollows, of which the largest is Páskahellir, have been carved out by the waves. Flora The plant diversity is abundant. The characteristic plants of East Iceland: Chickweed Wintergreen, Yellow Saxifrage, Faeroeic Lady's Mantle and Harebell appear here, along with rarer species such as Fairy Flax, Pyramidal Saxifrage, Goldilocks Buttercup, Pyramidal Bugle and Pill Sedge. Where protected from winds and shielded by winter snow cover, i.e. on slopes below the cliffs in Hagi and Hálsar, flowers bloom in early summer. Marshes cover expanses of Hálsar and parts of Hagi, sporting sedge, reed and cottongrass, but grass in drier areas. Low bushes are frequent, while cliffs and ridges near the sea present salt-tolerant species such as Scurvy Grass, Arctic Root, Oysterplant and Sea Plantain. Vegetation has changed radically since the protection from grazing in the area began in 1972. The assortment of species has increased and flowers and bushes have gradually multiplied. Now one notices Birch and Willow tufts dotting the slopes, and Angelica and Wild Angelica have become common, while species such as juniper are spreading. Fauna A variety of birds frequent Hagi; the utmost cliff is a veritable mass of teeming birdlife. Various sea birds nest in the coastal cliffs, including an abundance of Fulmars, Herring Gull and Great Black backed Gull, as well as Puffins. Eider Ducks live at the shore, and Great Cormorants can often be seen there during the winter. The cliffs above Hagi are inhabited by Raven and Thrush and the boulders of Urðir are home to Northern Wheatear and the occasional Winter Wren. The low ridges have both waders and dryland birds and near Hundsvík Rock Doves nest. Puddles left on the rocky coastline as well as the wave-beaten seaside cliffs, are ideal for inspecting small marine creatures, such as crustaceans, snails and barnacles. Land Snails and Black Slugs live among the plants of Hagi and insects dwell in former pits of peat bogs. Preservation Statutory protection has two main aims. Firstly, to preserve the land as uninfluenced by man as possible Continuous expanses of untouched nature, sheltering wild species in their habitats, can be seen as a sort of savings bank for biological diversity. As more and more of the world displays signs of human activities, such investments become more important. Secondly, the land which is set aside can by enojoyed by the public. To achieve these aims, the following rules apply to this area: - This is a preserve where only pedestrian traffic is allowed. - Neither vegetation nor animal life may be disturbed. - Movement of the soil, building, grazing and firearms are prohibited. Náttúrustofa Austurlands supervises the reserve. Vorið 1971 lagði náttúruverndarnefnd Neskaupstaðar fram tillögu um stofnun fólkvangs utan Stóralækjar. Tillagan varð til í framhaldi af því að nefndin hafði hlutast til um að hætt var við fyrirætlanir um grjótnám úr Hagaklettum og að förgun sorps við Haga var stöðvuð. Tillagan var samþykkt í bæjarstjórn og síðar hjá Náttúruverndarráði og ráðuneyti. Friðlýsingin tók formlega gildi 29. nóvember 1972 og var Fólkvangur Neskaupstaðar sá fyrsti sinnar tegundar hérlendis. Fáir þéttbýlisstaðir á Íslandi eiga sér jafn ákjósanlegt friðland við bæjarvegginn. Landslag er tignarlegt, útsýni fagurt, auðugt lífríki og fjölbreyttar jarðmyndanir. Svæðið er því kjörið til útivistar, náttúruskoðunar og náttúrufræðslu.
Nípan er upphlaðin úr blágrýtishraunlögum, mismunandi þykkum og hallar þeim dálítið inn til landsins. Hjallar og rákir sem eru milli hraunlaganna fara því hækkandi út Nípuna. Víða skerast berggangar upp gegnum hraunlögin. Hagi er neðsti hjallinn en ofan hans eru Hálsar sem skiptast um slitrótt klettabelti í Neðri- og Efri- Hálsa. Innsti hluti klettanna heitir Selhraun rétt utan við Stóralæk. Fyrir ofan Efri- Hálsa er Viðarhjalli, neðan undir hamrabeltum Nípunnar í 250 -300 m hæð. Hagi er talinn vera gamall brimstallur, til þess benda m.a. sléttfægð og þverhnípt basaltlög ofan hans og stórgrýtisbjörgin á kafla neðan þeirra þar sem heitir Urðir. Ströndin neðan Haga og út með Nípu eykur á fjölbreytni svæðisins. Leifar af berggöngum standa þar á nokkrum stöðum af sér ágang hafsins og mynda stapa skammt frá landi. Brimið hefur víða sorfið skúta milli hraunlaga og er Páskahellir þeirra mestur. Tegundafjölbreytni er
mikil í fólkvanginum og gróðurlendi víða gróskumikil. Einkennisjurtir Austfjarða,
sjöstjarna, gullsteinbrjótur, maríuvöttur og bláklukka vaxa þar allar. Einnig
allmargar fremur sjaldséðar tegundir svo sem villilín, klettafrú, þúsundblaðarós,
sifjarsóley, skógfjóla, lyngbúi, hagastör og dúnhulstrastör. Í brekkum undir klettum bæði í Haga og uppi á Hálsum þar sem snjór hlífir að vetri og skjólgott er að sumri er mikið blómskrúð fyrri hluta sumars. Talsvert votlendi er á Hálsum og sums staðar í Haga. Þar vaxa meðal annars starir, sef og fífur en grös þar sem þurrara er. Víða eru fallegir lyngmóar og sums staðar dálítið kjarr. Í hömrum og kömbum við sjóinn er að finna saltþolnar plöntur svo sem skarfakál, burnirót, kattartungu og blálilju. Fólkvangslandið var löngum nýtt til beitar, einkum Hagi, en gróður hefur tekið stakkaskiptum eftir að friðað var fyrir beit um 1970. Tegundasamsetning gróðurlenda er óðum að breytast, blómjurtir, lyng og víðir koma smám saman í stað graslendis. Birki og allháir víðibrúskar er komið í hlíðar . Ætihvönn og geitla eru nú algengar en sáust varla meðan landið var beitt. Einir og fleiri tegundir sem héldu velli í rákum úti í Nípu eru óðum að dreifast þaðan. Fjölskrúðugt fuglalíf er við Haga og úti í Nípu sem er ein iðandi fuglabyggð er utar dregur. Í sjávarhömrunum er varpstaður ýmissa bjargfugla. Fýll og rita eru algeng, einnig silfurmáfur, svartbakur og lundi. Æðarfugl er við ströndina og dílaskarfar sjást oft, einkum að vetri. Í hömrum ofan Hagans verpir hrafn og skógarþröstur. Steindepill verpir í Urðum og þar hefur sést músarrindill um varptímann. Uppi á Hálsum verpa ýmsir vaðfuglar og mófuglar og bjargdúfa í klettaholum inn og upp af Hundsvík.
Markmið friðlýsinga eru einkum tvö. Annars vegar að varðveita hið friðlýsta landsvæði svo ósnortið af manna völdum sem kostur er þannig að lífríkið fái þar að dafna eftir lögmálum náttúrunnar sjálfrar. Samfelldar heildir ósnortinnar náttúru, sem geyma villtar tegundir lífvera og búsvæði þeirra, eru nokkurs konar bankar líffræðilegrar fjölbreytni. Slík svæði verða sífellt mikilvægari eftir því sem vaxandi hluti jarðar ber merki mannlegra umsvifa. Hins vegar er markmið friðlýsinga að gefa fólki kost á að njóta útivistar í óspilltri náttúru sér til ánægju, lífsfyllingar og menntunar. Til að ná markmiðum
friðlýsingarinnar voru settar reglur um fólkvanginn. Þar segir: Gönguleiðir og áhugaverðir staðir (sjá gönguleiðakort) Hagi Auðvelt er öllum að ganga út í Haga. Á aðra hönd er ströndin með stöpum og vogum, þar er víða aðgrunnt og brýtur á boðum og flesjum. Berggangar standa á nokkrum stöðum af sér ágang hafsins og mynda stapa og tröllahlöð skammt frá landi. Dökkt bergið stingur fagurlega í stúf við hvítfreyðandi brimrótið sem oft verður stórfenglegt. Á hina höndina er klettabeltið með gróðursælum brekkum neðanundir. Stór björg hafa fallið úr Hagaklettum við frostveðrun, og ef til vill brimrót forðum tíð, og myndað Urðir. Björgin standa nú þar á ýmsa kanta eins og hús í ævintýraborg, mörg hver skreytt mosum og fléttum. Milli þeirra er skýlt og víða skuggsælt. Vaxa þar meðal annars byrkningar svo sem tófugras og skollafingur og krossköngulóin spinnur þar vefi sína. Mótekja var stunduð rétt innan við Urðir um og eftir aldamót 19. og 20. aldar og sér enn móta fyrir mógröfum. Brytaskálar Talsverðar rústir eru við Brytaskála sem sagðar eru vera gamlar fiskiskálatættur og hefur fjaran þá verið notuð fyrir uppsátur báta. Áður fyrr, þegar bátar voru litlir og vanbúnir, var mikils virði að hafa lendingu sem næst fiskimiðunum þótt lendingarskilyrði væru erfið. Ekki er ljóst hvernig örnefnið Brytaskálar er til komið. Ein tilgáta er að staðurinn sé kenndur við Skorrastaðarbryta enda hafi hann haft það hlutverk að sjá um aðdrætti fyrir prestsetrið og á að hafa stundað þarna útróðra. Páskahellir Gaman er að ganga niður
í Páskahelli. Stigi liggur niður í hann en ganga má áfram út grýtta fjöruna og
upp utan við hellinn. Páskahellir er skúti sem myndast hefur við sjávarrof. Í gafli
hans má sjá holur eftir tré sem að öllum líkindum stóðu í skógi er varð undir
hrauni fyrir um 12 millj. ára. Við hellinn er einnig hægt að virða fyrir sér
fagurlega formað bólstraberg og volduga bergganga. Víða má sjá holufyllingar af
bergkristal og fleiri steindum. Fögur útsýn er austur á Barðsneshorn og til
Rauðubjarga með sínu eilífa sólskini. Sjór með smálífverum stendur uppi í pollum
á Hellistanga og utar skreyta bláliljubreiður klettana að sumri. Sagt er að á páskadagsmorgun megi sjá sólina dansa í hellinum. Sagan segir einnig að bóndinn á Bakka hafi þar forðum á páskadagsmorgun náð hami fríðrar selameyjar sem hafði ásamt fleirum úr liði Faraós gengið þar á land til gleðileika. Giftist bóndinn henni og áttu þau sjö börn. Náði hún þá haminum aftur og hvarf í sæ til annarra sjö barna. Seinna bætti sami bóndi kúakyn sitt með sænauti en hann náði að sprengja belg þess við Uxavog. Var talið að selkonan hafi þar sent fyrrum manni sínum björg í bú. Hundsvík Hægt er að ganga frá Páskahelli út að Hundsvík og ofan í víkina. Þar er fagurt útsýni yfir Norðfjarðarflóa og til suðvesturs sér inn í Viðfjörð og Hellisfjörð. Upp að líta rís Nípan með hamraflugum, giljum og fossandi lækjum snemmsumars. Fært er áfram út að Nípustapa en gæta skal varúðar þar sem hætta getur verið á grjóthruni við vissar aðstæður. Um Skálasnið eða Klofasteinagjót Upp úr Haga er gengt um Skálasnið upp á utanverða Neðri-Hálsa eða um Klofasteinagjót upp í enda Mjóurákar. Báðar leiðir eru sæmilega greiðar en nokkuð brattar og ástæða til að gæta varúðar við uppgönguna. Ríkulegur blómgróður er undir klettunum og fallegar lyngbrekkur. Á þessum slóðum leynist lyngbúinn og burkninn þúsundblaðarós sem eru fágætar tegundir. Er upp í klettana kemur má, auk algengra berangursplantna, finna bergsteinbrjót og klettafrú sem einnig eru fágætar. Gæta skal þess að hrófla ekki við þessum tegundum eða vaxtarstöðum þeirra. Út Hagakletta
Viðarhjalli Hægt er að ganga upp á Viðarhjalla af Efri- Hálsum um Breiðasnið. Hjallinn er allbrattur en þar er fallegur gróður, lyng, víðir og skriðult birki, og gott útsýni. Áður fyrr var geitum beitt þar auk sauðfjár. Innst á hjallanum rennur Hálsalækur niður á Hálsa, hjá Selhrauni og niður í innanverðan Haga. Nípukollur Gönguferð á Nípukoll er fyrir þá sem eru vanir fjallgöngum. Sæmileg leið er upp um hamrabeltin rétt innan við gil Stóralækjar. Frá Nípukolli er mikið og fagurt útsýni, Mjófjörður og Norðfjörður blasa við og fjöll nær og fjær. Kerling var klettastrýta sem stóð utan í Nípunni ofarlega og er nú horfin. Talið er að hún hafi hrapað um 1850. Sagan segir að Nípukerlingin væri tröll í álögum og drangurinn Einbúi í Dalbakka handan Mjóafjarðar væri bóndi hennar. Víst er að þau hröpuðu og hurfu með stuttu millibili. |
© Náttúrustofa Austurlands
Mýrargötu 10, 740 Neskaupstað, Sími: (+354)
477-1774, Símbréf: (+354) 477-1923,
Kennitala: 461094-2529 - Netfang: na@na.is
Miðvangi 2, 700 Egilsstaðir, Sími: (+354) 471-2813, Símbréf
(+354) 471-2172
Bannað er að afrita myndir af vef þessum nema með skriflegu leyfi frá Náttúrustofu
Austurlands
Góð gönguleið er út Hagakletta og hægt að
ganga áfram upp á Efri-Hálsa eða niður í Haga um Skálasnið eða Klofasteinagjót.
Yst á Efri-Hálsum er gróið klettanef með stórum steini og kallast þar Þúfa. Utan
hennar byrjar Breiðarák eða Göngurák. Frá Þúfu er fallegt útsýni út með
Nípunni, niður í Hundsvík og Páskahelli og inn til Hagans.