![]() |
| Naturschutzgebiet bei Neskaupstaðar Textinn á þessari síðu er sá sami og birtist í útgefnum bæklingi um Fólkvang Neskaupstaðar. Ljósmyndir á þessari síðu tóku Hjörleifur Guttormsson og Kristín Ágústsdóttir
Wanderwege und Interessantes Hagi Ein angenehmer Fussweg führt zu Hagi, der "Weide". Auf der einen Seite ist die Küste mit ihren Felsen und Buchten, das Wasser ist flach und die Brandung kräftig. Berggänge trotzen den Naturgewalten des Meeres und bilden Felsinseln. Der dunkle Fels und die weisse Gischt der Brandung bieten ein grossartiges Panorama. Auf der anderen Seite ist der im unteren Teil gut bewachsene Berghang. Durch Frostsprengung sind grosse Felsen aus der Felswand gebrochen und ins Meer gerollt. Diese Bruchfelsen, zum Teil mit Moosen und Flechten überwachsen, bilden die unwirkliche Trollandschaft Urðir. Da ist es windstill und schattig. Dort wachsen z.B Dickie'r Blasenfarn undTannen-Bärlapp und die Kreuzspinne webt ihr Netz. Um die Jahrhundertwende 1900 wurde hier Torf als Brennmaterial geholt. Páskahellir Der Gang zur Páskahellir, der "Osterhöhle", wird Sie nicht enttäuschen. Eine Holztreppe führt hinunter, von dort kann ans Wasser und auf einem anderen Weg wieder nach oben gehen. Páskahellir ist durch die Meeresbrandung entstanden. Im Innern kann man einige von Bäumen verursachte Löcher sehen. Diese Bäume wurden hier vor 12 Millionen Jahren unter heisser Lava begraben. Hier sind auch interessante Basaltstrukturen, Bergkristall und andere Mineralien. Geniessen sie die Aussicht über das Meer zur Halbinsel Barðsneshorn und zu den Rauðubjörg, den roten Liparitklippen mit ihrem ewigen Sonnenschein. Eine alte Sage erzählt, dass man am Ostermorgen hier die Sonne tanzen sehen kann. Eine andere Sage erzählt, dass ein einheimischer Bauer hier eine Meerjungfrau getroffen und dann geheiratet habe. Nach dem siebten Kind entwischte ihm die Geliebte aber ins Meer zurück zu ihren anderen sieben Kindern. Nach diesem Abenteuer konnte der Bauer aber immerhin noch seinen Viehbestand durch Kreuzung seiner Stiere mit einer Seekuh verbessern! Brytaskálar Einige Ruinen erinnern an alte Fischerbehausungen, die aus Treibholz bestanden. Früher, als die Fischerboote noch offen und klein waren, war es oft lebenswichtig, eine Anlegestelle unweit der Fischgründe zu haben, selbst wenn das Anlegen dort sehr schwierig war. Unklar ist, wie der Name Brytaskálar , "Dienerschutzhütte", zustande kam. Wahrscheinlich ist aber, daß der Diener des Priesters von Skorrastaðir dort gehaust hat, wenn er Fisch für seinen Herrn fangen wollte. Hundsvík Von Páskahellir kann man weiter zur "Hundebucht" gehen, in die man auch hinabsteigen kann. Die herrliche Aussicht über das Meer und in die verlassenen Fjorde Hellisfjörður und Viðfjörður im Südwesten begeistert. Darüber thront die Nípa mit ihren steilen Felswänden, Einschnitten und im Frühsommer silbernen Bergbächen. Wer hier noch weiter geht, sollte auf die Steinschlag-Gefahr achten. Durch Skálasnið oder Klofasteinagjót Wer von dem unten am Meer gelegenen Hagi aufsteigen will, kann entweder den Weg durch Skálasnið oder durch Klofasteinagjót wählen. Beide Wege sind recht gut aber ziemlich steil, daher bitte Vorsicht beim Aufstieg. Üppiger Blumen- und Heidebewuchs ist an den Hängen, hier findet man abgesehen von vielen üblichen Blumen auch seltene Pflanzen wie Pyramiden-Günsel, Rispen-Steinbrech und Saxifrage. Diese Pflanzen und ihre Umgebung dürfen natürlich nicht beschädigt werden. Ausserhalb von Hagaklettar Von Hagaklettar, den Felsen oberhalb von Hagi, kann man über Skálasnið oder Klofasteinagjót hoch zum Efri-Hálsar gehen, oder auch hinunter auf die Weide Hagi. Am Ende des Efri-Hálsar ist die bewachsene Felsnase Þúfa, die eine herrliche Aussicht über die Nípa, Hagi, und hinunter in die Páskahellir und Hundsvík ermöglicht. Viðarhjalli Der Aussichtspunkt Viðarhjalli, was Plateau bedeutet, kann vom Efri-Hálsar auf dem Weg über Breiðasnið erreicht werden. Das Plateau liegt in kräftiger Hanglage, bietet aber eine schöne Flora, Heide, Beeren, Weidensträucher und verwitterte Birken. Früher weideten hier Ziegen und Schafe. Nípukollur Der Weg auf den höchsten Punkt, Nípukollur, ist für erfahrene Bergwanderer. Ein ziemlich guter Weg führt an der Schlucht des Baches Stórilækur entlang zur Spitze. Dort oben hat man eine grossartige Fernsicht, und schaut in die naheliegenden Fjorde hinab. Kerling, "das Weib", war einmal eine Bergzinne oberhalb des Nípukollur, ist aber heute verschwunden. Sie ist wahrscheinlich um 1850 abgebrochen. Eine alte Sage erzählt, dass Kerling ein versteinertes Trollweib war, und dass der im Mjóifjörður stehende Felsriese Einbúi, d.h. Einsiedler, ihr Mann gewesen sei. Sicher ist, dass die zwei Felsen mit kurzem zeitlichen Abstand verschwanden. Allgemeines Im Frühjahr 1971 stellte das Naturschutzkomitee von Neskaupstaður einen Antrag zum Schutz des Gebietes ausserhalb vom Bergbach Stórilækur, dem "grossen Bach". Die Gründe für die Antragstellung waren vor allem Pläne, aus dem Gebiet einen Steinbruch oder eine Mülldeponie zu machen. Das Gebiet wurde am 29. November 1972 zuerst vom Stadtrat der Stadt Neskaupstaður, später aber auch vom Ministerium zum Naturschutzgebiet erklärt. Wenige Orte in Island haben solch ein direkt an den Ort angrenzendes Freizeitgebiet. Die Landschaft ist dramatisch, die Aussicht phantastisch, Flora, Fauna und Geologie sind interessant und abwechslungsreich. Daher ist das Gebiet ein Traum für Naturfreunde. Landschaft und Geologie Der sehr steil ins Meer abfallende Berg-rücken zwischen den Fjorden Norðfjörður und Mjóifjörður heißt Nípa, oder auch Norð-fjarðarnípa. Etwas östlich von Neskaup-staður ist der höchste Punkt, Nípukollur, 819m. Von dort senkt sich der Rücken nach Nordosten bis auf 609m, um dann senkrecht ins Meer abzufallen. Das Gebiet des Fólkvangur erstreckt sich von dort bis an die Ortsgrenze. Der Bergrücken Nípa besteht aus unterschiedlich starken Basaltschichten, die sich etwas in Richtung zum Landesinnern neigen. Zwischen den einzelnen Basaltschichten sind Vorsprünge, die die Schichtstruktur betonen. Oft wird diese Struktur von senkrechten Berggängen durchbrochen. Der unterste Vorsprung heißt Hagi, "die Weide", darüber befinden sich der untere und dann der obere Hálsar, d.h. Hügel. Selhraun werden die Felsen beim Bach Stórilækur genannt. Hagi stand früher einmal in der Brandung, das können wir an der ausgewaschenen und senkrechten Felswand darüber, aber auch an den grossen Bruchfelsen darunter, Urðir genannt, erkennen. Die unterhalb von Hagi beginnende Küste betont die Schönheit des Gebietes. Berggänge und riesige Felsen trotzen den Meeresgewalten in der Brandung. Dazwischen sind von der Brandung ausgespülte Höhlungen, z.B. Páskahellir, "die Osterhöhle". Die Flora Die Artenvielfalt ist ausserordentlich reich und das Gelände kräftig be-wachsen. Für Ost-Island typische Kräuter und Blumen wie Siebenstern, Gewimperter Steinbrech, Faröensischer Frauenmantel und Rundblättrige Glockenblume wachsen dort, aber auch seltenere Sorten wie Purgier-Lein, Dickblättriger Steinbrech, Alpen-Frauenfarn, Rivins Veilchen, Goldener Hahnenfuß, Pyramiden-Günsel, Floh- und Pillen-Segge. An den Hängen unter den Felsen bei Hagi und Hálsar, wo der Schnee den Pflanzen im Winter Schutz bietet, blüht im Früh-sommer ein üppiges Blumen-meer. Auch Moor gibt es an einigen Stellen, dort wachsen u.a. Schilf, Ried-gras und Wollgras und Gras an trockneren Stellen. Verbreitet sieht man kleine Sträucher und Beeren. Direkt an der Brandung wachsen salzfeste Pflanzen, z.B. Echtes Löffelkraut, Rosenwurz, Strand-Wegerich und Strand-Blauglöckcen. Das Naturschutzgebiet Fólkvangur, besonders Hagi, wurden lange als Weideland benutzt. Nach dem Beweidungsverbot im Jahre 1970 hat sich der Bewuchs sehr positiv verändert, z.B. kommen Blumen, Beeren und Sträucher an Stelle der schlichten Grasweide. Höhere Weidensträucher und Birken wachsen an den Hängen. Andere Beispiele sind Wacholder und der Erzengelwurz, sowie andere Pflanzen, die sich aus vorher abgelegenen Gebieten wieder hier ansiedeln. Fauna Je weiter man sich von der Ortschaft entfernt, umso imposanter werden die Vogelkolonien in den riesigen Vogelbergen. Dort sind die Nistplätze vieler Seevögel, besonders häufig sieht man den Eissturmvogel und die Dreizehenmöwe, aber auch andere Möwenarten und Papageientaucher. Unten am Wasser leben Eiderenten und Kormorane, in den Felsen darüber brüten Raben und Rotdrosseln. Bei Urðir, den Bruchfelsen, findet man auch den Zaunkönig und den Steinschmätzer. Moor und Watvögel, sogar Tauben, runden das Bild ab.
Am Meer gibt es unzählige Sorten Kleintiere, die in der Brandung leben, z.B. Entenmuscheln und Meeresschnecken. Es gibt auch schwarze Landschnecken, die sogenannte Beerenschnecke findet man bei Hagi Naturschutz Der Naturschutz hat hauptsächlich zwei Ziele: Erstens soll das geschütze Gebiet unberührt gelassen werden, damit sich dort das Leben nach den Naturgesetzen, ohne Beeinflussung vom Menschen, entwickeln kann. Ganze Biotope unberührter Natur sind eine Investition für die Zukunft, die den Menschen reichlich belohnen wird. Mit zunehmender Umweltverschmutzung in grossen Teilen unserer Welt werden solche Gebiete immer wichtiger. Das zweite Ziel ist es jedoch, den Menschen die Möglichkeit zu geben, sich dort zu entspannen und zu informieren. Um diese Ziele zu erreichen wurden dem Fólkvangur diese Regeln gesetzt: Das Gebiet darf nur zu Fuß begangen werden. Pflanzen dürfen nicht zerstört, Tiere nicht gestört werden. Schusswaffen, Beweidung oder Veränderung der Landschaft sind verboten. Das Fólkvangur-Gebiet wird vom Náttúrustofa Austurlands überwacht. Friðlýsing fólkvangsins
Vorið 1971 lagði náttúruverndarnefnd Neskaupstaðar fram tillögu um stofnun fólkvangs utan Stóralækjar. Tillagan varð til í framhaldi af því að nefndin hafði hlutast til um að hætt var við fyrirætlanir um grjótnám úr Hagaklettum og að förgun sorps við Haga var stöðvuð. Tillagan var samþykkt í bæjarstjórn og síðar hjá Náttúruverndarráði og ráðuneyti. Friðlýsingin tók formlega gildi 29. nóvember 1972 og var Fólkvangur Neskaupstaðar sá fyrsti sinnar tegundar hérlendis. Fáir þéttbýlisstaðir á Íslandi eiga sér jafn ákjósanlegt friðland við bæjarvegginn. Landslag er tignarlegt, útsýni fagurt, auðugt lífríki og fjölbreyttar jarðmyndanir. Svæðið er því kjörið til útivistar, náttúruskoðunar og náttúrufræðslu.
Nípan er upphlaðin úr blágrýtishraunlögum, mismunandi þykkum og hallar þeim dálítið inn til landsins. Hjallar og rákir sem eru milli hraunlaganna fara því hækkandi út Nípuna. Víða skerast berggangar upp gegnum hraunlögin. Hagi er neðsti hjallinn en ofan hans eru Hálsar sem skiptast um slitrótt klettabelti í Neðri- og Efri- Hálsa. Innsti hluti klettanna heitir Selhraun rétt utan við Stóralæk. Fyrir ofan Efri- Hálsa er Viðarhjalli, neðan undir hamrabeltum Nípunnar í 250 -300 m hæð. Hagi er talinn vera gamall brimstallur, til þess benda m.a. sléttfægð og þverhnípt basaltlög ofan hans og stórgrýtisbjörgin á kafla neðan þeirra þar sem heitir Urðir. Ströndin neðan Haga og út með Nípu eykur á fjölbreytni svæðisins. Leifar af berggöngum standa þar á nokkrum stöðum af sér ágang hafsins og mynda stapa skammt frá landi. Brimið hefur víða sorfið skúta milli hraunlaga og er Páskahellir þeirra mestur. Tegundafjölbreytni er
mikil í fólkvanginum og gróðurlendi víða gróskumikil. Einkennisjurtir Austfjarða,
sjöstjarna, gullsteinbrjótur, maríuvöttur og bláklukka vaxa þar allar. Einnig
allmargar fremur sjaldséðar tegundir svo sem villilín, klettafrú, þúsundblaðarós,
sifjarsóley, skógfjóla, lyngbúi, hagastör og dúnhulstrastör. Í brekkum undir klettum bæði í Haga og uppi á Hálsum þar sem snjór hlífir að vetri og skjólgott er að sumri er mikið blómskrúð fyrri hluta sumars. Talsvert votlendi er á Hálsum og sums staðar í Haga. Þar vaxa meðal annars starir, sef og fífur en grös þar sem þurrara er. Víða eru fallegir lyngmóar og sums staðar dálítið kjarr. Í hömrum og kömbum við sjóinn er að finna saltþolnar plöntur svo sem skarfakál, burnirót, kattartungu og blálilju. Fólkvangslandið var löngum nýtt til beitar, einkum Hagi, en gróður hefur tekið stakkaskiptum eftir að friðað var fyrir beit um 1970. Tegundasamsetning gróðurlenda er óðum að breytast, blómjurtir, lyng og víðir koma smám saman í stað graslendis. Birki og allháir víðibrúskar er komið í hlíðar . Ætihvönn og geitla eru nú algengar en sáust varla meðan landið var beitt. Einir og fleiri tegundir sem héldu velli í rákum úti í Nípu eru óðum að dreifast þaðan. Fjölskrúðugt fuglalíf er við Haga og úti í Nípu sem er ein iðandi fuglabyggð er utar dregur. Í sjávarhömrunum er varpstaður ýmissa bjargfugla. Fýll og rita eru algeng, einnig silfurmáfur, svartbakur og lundi. Æðarfugl er við ströndina og dílaskarfar sjást oft, einkum að vetri. Í hömrum ofan Hagans verpir hrafn og skógarþröstur. Steindepill verpir í Urðum og þar hefur sést músarrindill um varptímann. Uppi á Hálsum verpa ýmsir vaðfuglar og mófuglar og bjargdúfa í klettaholum inn og upp af Hundsvík.
Markmið friðlýsinga eru einkum tvö. Annars vegar að varðveita hið friðlýsta landsvæði svo ósnortið af manna völdum sem kostur er þannig að lífríkið fái þar að dafna eftir lögmálum náttúrunnar sjálfrar. Samfelldar heildir ósnortinnar náttúru, sem geyma villtar tegundir lífvera og búsvæði þeirra, eru nokkurs konar bankar líffræðilegrar fjölbreytni. Slík svæði verða sífellt mikilvægari eftir því sem vaxandi hluti jarðar ber merki mannlegra umsvifa. Hins vegar er markmið friðlýsinga að gefa fólki kost á að njóta útivistar í óspilltri náttúru sér til ánægju, lífsfyllingar og menntunar. Til að ná markmiðum
friðlýsingarinnar voru settar reglur um fólkvanginn. Þar segir: Gönguleiðir og áhugaverðir staðir (sjá gönguleiðakort) Hagi Auðvelt er öllum að ganga út í Haga. Á aðra hönd er ströndin með stöpum og vogum, þar er víða aðgrunnt og brýtur á boðum og flesjum. Berggangar standa á nokkrum stöðum af sér ágang hafsins og mynda stapa og tröllahlöð skammt frá landi. Dökkt bergið stingur fagurlega í stúf við hvítfreyðandi brimrótið sem oft verður stórfenglegt. Á hina höndina er klettabeltið með gróðursælum brekkum neðanundir. Stór björg hafa fallið úr Hagaklettum við frostveðrun, og ef til vill brimrót forðum tíð, og myndað Urðir. Björgin standa nú þar á ýmsa kanta eins og hús í ævintýraborg, mörg hver skreytt mosum og fléttum. Milli þeirra er skýlt og víða skuggsælt. Vaxa þar meðal annars byrkningar svo sem tófugras og skollafingur og krossköngulóin spinnur þar vefi sína. Mótekja var stunduð rétt innan við Urðir um og eftir aldamót 19. og 20. aldar og sér enn móta fyrir mógröfum. Brytaskálar Talsverðar rústir eru við Brytaskála sem sagðar eru vera gamlar fiskiskálatættur og hefur fjaran þá verið notuð fyrir uppsátur báta. Áður fyrr, þegar bátar voru litlir og vanbúnir, var mikils virði að hafa lendingu sem næst fiskimiðunum þótt lendingarskilyrði væru erfið. Ekki er ljóst hvernig örnefnið Brytaskálar er til komið. Ein tilgáta er að staðurinn sé kenndur við Skorrastaðarbryta enda hafi hann haft það hlutverk að sjá um aðdrætti fyrir prestsetrið og á að hafa stundað þarna útróðra. Páskahellir Gaman er að ganga niður
í Páskahelli. Stigi liggur niður í hann en ganga má áfram út grýtta fjöruna og
upp utan við hellinn. Páskahellir er skúti sem myndast hefur við sjávarrof. Í gafli
hans má sjá holur eftir tré sem að öllum líkindum stóðu í skógi er varð undir
hrauni fyrir um 12 millj. ára. Við hellinn er einnig hægt að virða fyrir sér
fagurlega formað bólstraberg og volduga bergganga. Víða má sjá holufyllingar af
bergkristal og fleiri steindum. Fögur útsýn er austur á Barðsneshorn og til
Rauðubjarga með sínu eilífa sólskini. Sjór með smálífverum stendur uppi í pollum
á Hellistanga og utar skreyta bláliljubreiður klettana að sumri. Sagt er að á páskadagsmorgun megi sjá sólina dansa í hellinum. Sagan segir einnig að bóndinn á Bakka hafi þar forðum á páskadagsmorgun náð hami fríðrar selameyjar sem hafði ásamt fleirum úr liði Faraós gengið þar á land til gleðileika. Giftist bóndinn henni og áttu þau sjö börn. Náði hún þá haminum aftur og hvarf í sæ til annarra sjö barna. Seinna bætti sami bóndi kúakyn sitt með sænauti en hann náði að sprengja belg þess við Uxavog. Var talið að selkonan hafi þar sent fyrrum manni sínum björg í bú. Hundsvík Hægt er að ganga frá Páskahelli út að Hundsvík og ofan í víkina. Þar er fagurt útsýni yfir Norðfjarðarflóa og til suðvesturs sér inn í Viðfjörð og Hellisfjörð. Upp að líta rís Nípan með hamraflugum, giljum og fossandi lækjum snemmsumars. Fært er áfram út að Nípustapa en gæta skal varúðar þar sem hætta getur verið á grjóthruni við vissar aðstæður. Um Skálasnið eða Klofasteinagjót Upp úr Haga er gengt um Skálasnið upp á utanverða Neðri-Hálsa eða um Klofasteinagjót upp í enda Mjóurákar. Báðar leiðir eru sæmilega greiðar en nokkuð brattar og ástæða til að gæta varúðar við uppgönguna. Ríkulegur blómgróður er undir klettunum og fallegar lyngbrekkur. Á þessum slóðum leynist lyngbúinn og burkninn þúsundblaðarós sem eru fágætar tegundir. Er upp í klettana kemur má, auk algengra berangursplantna, finna bergsteinbrjót og klettafrú sem einnig eru fágætar. Gæta skal þess að hrófla ekki við þessum tegundum eða vaxtarstöðum þeirra. Út Hagakletta
Viðarhjalli Hægt er að ganga upp á Viðarhjalla af Efri- Hálsum um Breiðasnið. Hjallinn er allbrattur en þar er fallegur gróður, lyng, víðir og skriðult birki, og gott útsýni. Áður fyrr var geitum beitt þar auk sauðfjár. Innst á hjallanum rennur Hálsalækur niður á Hálsa, hjá Selhrauni og niður í innanverðan Haga. Nípukollur Gönguferð á Nípukoll er fyrir þá sem eru vanir fjallgöngum. Sæmileg leið er upp um hamrabeltin rétt innan við gil Stóralækjar. Frá Nípukolli er mikið og fagurt útsýni, Mjófjörður og Norðfjörður blasa við og fjöll nær og fjær. Kerling var klettastrýta sem stóð utan í Nípunni ofarlega og er nú horfin. Talið er að hún hafi hrapað um 1850. Sagan segir að Nípukerlingin væri tröll í álögum og drangurinn Einbúi í Dalbakka handan Mjóafjarðar væri bóndi hennar. Víst er að þau hröpuðu og hurfu með stuttu millibili. |

© Náttúrustofa Austurlands
Mýrargötu 10, 740 Neskaupstað, Sími: (+354)
477-1774, Símbréf: (+354) 477-1923,
Kennitala: 461094-2529 - Netfang: na@na.is
Miðvangi 2, 700 Egilsstaðir, Sími: (+354) 471-2813, Símbréf
(+354) 471-2172
Bannað er að afrita myndir af vef þessum nema með skriflegu leyfi frá Náttúrustofu
Austurlands
![]()